(Cảm nhận về bài thơ “Mây Tà Xùa” của nhà thơ Hoài Khánh – Bài thơ nhận giải thưởng cuộc thi sáng tác VHNT nhân kỷ niệm 130 năm – ngày thành lập tỉnh Sơn La)

Mây Tà Xùa
Hoài Khánh – Hải Phòng

Cùng em rẽ núi vờn sương
Tà Xùa eo thon buổi sáng
Trên đường viền nhấp nhô sóng trắng
Mây thong dong như thềm đá nhà trời

khóm núi chụm nhau đằm mồ hôi
Có mùi gỗ ẩm và lá chè cổ thụ
Tay ai khẽ chạm vào khe gió
Hơi ấm mịn hơn len

Mây trắng quàng vai dãy Hoàng Liên
những rễ trà shan tuyết ôm đá
Vị chát chúng mình lã chã
chậm rãi rót vào tách ngày

Sống lưng khủng long hoá thạch trườn về đây
Hoa đỗ quyên hé cười thay lời nói
Hít thở bằng lá phổi xanh của núi
Nhắn nhau rằng đừng vội vã như mây.

14-8-2025

Bài bình của Hoàng Kim Ngọc

Tà Xùa – vùng núi cao thuộc Bắc Yên, Sơn La từ lâu đã là điểm hẹn của những người yêu mây và say mê vẻ đẹp nguyên sơ của đất trời Tây Bắc. Ở độ cao gần 2.100 mét, mây Tà Xùa không chỉ là một cảnh tượng thiên nhiên mà còn là một trạng thái tâm hồn. Mỗi người khi đến nơi đây đều có một cách cảm nhận riêng: có người tìm đến để săn mây, có người lặng lẽ để được chạm vào mình giữa thinh không. Với nhà thơ Hoài Khánh – người con của thành phố biển Hải Phòng, chuyến đi ấy đã hóa thành một bài thơ nhỏ nhưng đằm sâu cảm xúc. “Mây Tà Xùa”, một khúc hát vừa trong trẻo vừa chiêm nghiệm khiến người đọc thấy mình cũng đang đứng giữa tầng mây trắng ấy mà lắng nghe tiếng gọi của núi rừng.

1. Từ những câu thơ đầu tiên, Hoài Khánh đã mở ra một không gian kỳ ảo:

Cùng em rẽ núi vờn sương
Tà Xùa eo thon buổi sáng
Trên đường viền nhấp nhô sóng trắng
Mây thong dong như thềm đá nhà trời.

          “Cùng em”- lời gọi nhẹ mà thân thương khiến thiên nhiên dường như có linh hồn. “Rẽ núi vờn sương” là một động tác đầy duyên dáng, vừa thực vừa mộng. Tác giả nhân hóa Tà Xùa bằng hình ảnh “eo thon buổi sáng, khiến ngọn núi như hóa thành một người con gái miền sơn cước. Cảnh vật hiện ra vừa cụ thể vừa huyền ảo: “Trên đường viền nhấp nhô sóng trắng/Mây thong dong như thềm đá nhà trời.” Hình ảnh ấy đưa người đọc bước qua ranh giới thực – mộng, khiến Tà Xùa không còn là nơi chốn địa lý, mà trở thành không gian tâm linh, nơi con người chạm được vào tầng mây của chính mình.

Sau những choáng ngợp ban đầu, nhà thơ trở về với cảm nhận tỉ mỉ và sâu lắng. Thiên nhiên không chỉ để ngắm, mà để nghe, ngửi, chạm. Chúng ta cảm nhận được hơi thở của rừng, hương vị của đất:

Khóm núi chụm nhau đằm mồ hôi
Có mùi gỗ ẩm và lá chè cổ thụ
Tay ai khẽ chạm vào khe gió
Hơi ấm mịn hơn len.

Cụm từ “khóm núi chụm nhau đằm mồ hôi” là một phát hiện độc đáo: núi không vô tri, mà cũng lao động, toát mồ hôi như con người. Hương rừng hòa quyện trong “mùi gỗ ẩm và lá chè cổ thụ” đem đến hơi thở đặc trưng của miền Tây Bắc. Ở đó, mọi vật đều sống động, đều ấm áp như “hơi ấm mịn hơn len”, một hình ảnh so sánh mềm mại, tinh tế, giàu cảm giác da thịt và yêu thương.

Mây trắng quàng vai dãy Hoàng Liên
Những rễ trà shan tuyết ôm đá
Vị chát chúng mình lã chã
Chậm rãi rót vào tách ngày.

Đây là khổ thơ giàu chất biểu tượng nhất. Hình ảnh “mây trắng quàng vai dãy Hoàng Liên” gợi một vẻ đẹp vừa khoáng đạt vừa duyên dáng.  Mây như chiếc khăn choàng của người con gái vùng cao. “Rễ trà shan tuyết ôm đá” lại tượng trưng cho sức sống bền bỉ, cho tâm thế con người miền núi: bám vào đất cứng, hút lấy cái tinh khiết của đá để sống.

Hai câu cuối là điểm nhấn của cảm xúc:“Vị chát chúng mình lã chã/chậm rãi rót vào tách ngày.” Cái “chát” của trà cũng là “chát” của đời, của những trải nghiệm, va vấp, nỗi nhớ. Nhưng nhà thơ không cay đắng, mà “rót chậm rãi” vào tách ngày, biến chát thành ngọt, biến gian khó thành kỷ niệm. Một triết lý nhân sinh ẩn sau hình ảnh rất thơ.  Từ vị chát của trà đến vị đời thấm thía:

Sống lưng khủng long hoá thạch trườn về đây
Hoa đỗ quyên hé cười thay lời nói
Hít thở bằng lá phổi xanh của núi
Nhắn nhau rằng đừng vội vã như mây.

Khổ kết là sự hòa quyện giữa hiện thực và huyền thoại. “Sống lưng khủng long hoá thạch” là cách dân gian mô tả dãy Tà Xùa – biểu tượng cho sức mạnh và sự trường tồn. Nhưng ngay sau đó là “hoa đỗ quyên hé cười thay lời nói” . Một  nét dịu dàng, nhân hậu của thiên nhiên. Và lời nhắn cuối cùng: “Đừng vội vã như mây”. Một lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà sâu thẳm. Sau hành trình đến với mây, nhà thơ nhận ra: điều đáng quý không phải là săn được mây, mà là biết dừng lại để cảm nhận hơi thở của đất trời và của chính mình.

“Mây Tà Xùa” không ồn ào, không cầu kỳ, mà thấm dần như một tách trà shan tuyết. Thơ Hoài Khánh ở đây vừa có chất hội họa (với hình khối, màu sắc rõ ràng), vừa có chất âm nhạc (với nhịp thơ thong thả, êm đềm), lại chứa chiêm nghiệm triết lý nhẹ nhàng. Từ Tà Xùa, nơi mây quấn núi, người đọc nhận ra thông điệp nhân văn của tác giả: giữa nhịp sống hối hả hôm nay, hãy biết sống chậm lại, trân trọng từng hơi thở, từng ánh sáng, từng “tách ngày” nhỏ bé mà ấm áp. Bởi chỉ khi đừng vội vã như mây, ta mới thấy được hết vẻ đẹp lặng lẽ của đời.

2. Thơ Hoài Khánh trong “Mây Tà Xùa” chạm tới người đọc bằng cái đẹp của sự tinh tế và chậm rãi. Toàn bài là một bức tranh trữ tình, kết hợp nhuần nhuyễn giữa cảm xúc, hình ảnh, và nhịp điệu, thể hiện một trình độ thẩm mỹ cao vừa hiện đại trong cách cảm, vừa truyền thống trong hồn cốt.

Cái đẹp của ngôn ngữ – ngôn từ tinh khiết, giàu cảm giác: Hoài Khánh sử dụng ngôn ngữ giàu tính gợi, đậm đặc cảm giác, khiến người đọc có thể nhìn,  nghe, ngửi, chạm được vào thiên nhiên. Những cụm từ như: “mùi gỗ ẩm và lá chè cổ thụ”, “tay ai khẽ chạm vào khe gió”,“hơi ấm mịn hơn len”…đem lại cảm giác xúc giác, khứu giác và thị giác hòa làm một. Ngôn ngữ thơ không khoa trương mà tinh tế, gần như đạt đến tính tối giản. Mỗi chữ đều có “trọng lượng cảm xúc”. Đặc biệt, nhà thơ dùng những so sánh và nhân hóa độc đáo: “Tà Xùa eo thon buổi sáng”, “mây thong dong như thềm đá nhà trời”, “rễ trà shan tuyết ôm đá”. Mỗi hình ảnh đều vừa có thực, vừa có mộng tạo ra hiệu ứng thị giác và biểu tượng: thiên nhiên như có linh hồn, đang giao hòa cùng con người.

Cái đẹp của cấu trúc – nhịp điệu thong dong, hòa cùng mây:Toàn bài thơ được cấu trúc theo dạng hành trình cảm xúc, từ chuyển động (rẽ núi, vờn sương) đến tĩnh tại (hít thở, nhắn nhau). Nhịp thơ cũng thay đổi theo đó: đầu bài nhanh, nhiều động từ mạnh; giữa bài chậm dần; cuối bài lắng hẳn lại trong triết lý. Chính sự “thong dong” của nhịp điệu là yếu tố thẩm mỹ chủ đạo.  Nhịp thơ tương ứng với nhịp sống mà bài thơ muốn gửi gắm: đừng vội vã, hãy sống chậm, như chính cách bài thơ vận hành.

 Cái đẹp của liên tưởng – sự hòa quyện giữa người và mây: Trong “Mây Tà Xùa”, ranh giới giữa thiên nhiên và con người dường như bị xóa nhòa. Người hiện ra trong mây, mây mang dáng hình con người: “mây trắng quàng vai dãy Hoàng Liên”, “vị chát chúng mình lã chã/chậm rãi rót vào tách ngày”. Đó là cái đẹp của sự đồng cảm, nơi thiên nhiên không còn là phông nền, mà là bạn tri âm, phản chiếu nội tâm con người. Đây là thẩm mỹ của chủ nghĩa trữ tình hiện đại khi thiên nhiên được nhìn bằng con mắt nhân văn, chan chứa yêu thương.

 Cái đẹp của triết lý,  chiều sâu tinh thần và nhân sinh: Nét đẹp lớn nhất của bài thơ nằm ở triết lý nhân sinh giản dị mà sâu sắc: “Nhắn nhau rằng đừng vội vã như mây.” Đó là câu thơ kết tinh tinh thần thẩm mỹ của toàn tác phẩm. Mây vốn tượng trưng cho tự do và phiêu lãng, ở đây lại được nhìn bằng cái nhìn điềm tĩnh. Tác giả không đuổi theo mây, mà đứng lại để chiêm ngắm, để thấu hiểu. Cái đẹp không nằm ở sự chinh phục, mà ở khoảnh khắc con người biết dừng lại để cảm nhận. Đó là vẻ đẹp của sự thức tỉnh tâm hồn, một thứ thẩm mỹ mang tính chữa lành trong đời sống hiện đại.

 Cái đẹp hài hòa giữa hội họa – âm nhạc – thi ca: “Mây Tà Xùa” là một bài thơ có thể nhìn thấy như tranh, nghe thấy như nhạc. Hình ảnh, đường nét, nhịp điệu kết hợp nhuần nhuyễn, tạo nên một tổng thể thẩm mỹ hòa hợp. Về hội họa, bài thơ có những mảng màu rõ: trắng của mây, xanh của núi, hồng của đỗ quyên, nâu trầm của đất. Về âm nhạc, nhịp 4 chữ xen 5 chữ, 6 chữ tạo dòng chảy mềm, giàu tính du dương.Về thi ca, bài thơ đạt đến sự tự nhiên trong biểu đạt, không cầu kỳ mà vẫn sâu. Đây chính là cái đẹp của sự hòa quyện nghệ thuật, nơi thơ trở thành một bản giao hưởng nhẹ nhàng giữa thiên nhiên và tâm hồn.

Giá trị thẩm mỹ của “Mây Tà Xùa” nằm ở sự thanh khiết và sâu lắng. Bài thơ khiến người đọc không chỉ thấy đẹp mà muốn sống đẹp hơn. Nó gợi lại cái nhìn trong trẻo của con người trước thiên nhiên, đồng thời đặt ra một triết lý nhân sinh giản dị: Cái đẹp không nằm ở những điều xa xôi, mà ở khoảnh khắc con người biết dừng lại, lắng nghe và thở cùng núi mây.

“Mây Tà Xùa” là bài thơ không chỉ tả cảnh mà còn gợi ra một cách sống. Giữa đời sống gấp gáp, bài thơ như một khoảng lặng để ta hít thở cùng núi, cùng mây, cùng chính mình. Cái đẹp của nó nằm ở chỗ đưa con người trở về với thiên nhiên, để từ đó tìm lại sự bình an trong tâm hồn. Hoài Khánh đã mang đến cho người đọc một Tà Xùa không chỉ có mây trắng và đỉnh cao, mà còn có hơi ấm của người, vị chát của đời, và ánh sáng của triết lý nhân hậu. Một bài thơ nhỏ  nhưng mở ra một khoảng trời rộng lớn, nơi mỗi chúng ta có thể soi thấy mình trong mây, và nhắc khẽ nhau: “Đừng vội vã như mây”.

*Bài thơ đã được đăng trên Tạp chí Suối Reo – Hội LHVHNT tỉnh Sơn La (số 214, tháng 12/2025)

Hoàng Kim Ngọc
(Sơn La)