Ngày 25 tháng 10 năm 2025, làng Cổ Đô, xã Cổ Đô, huyện Ba Vì, Hà Nội – nơi mệnh danh là “làng họa sĩ” nổi tiếng cả nước – đã đón tiếp một phái đoàn gồm các dịch giả, nhà văn, nhà báo thuộc Cộng đồng Đồi Nghệ sĩ, bao gồm nhà văn – dịch giả Kiều Bích Hậu, Khánh Phương, nhà báo Bùi Minh Hòa, cùng hai vị khách quốc tế đến từ Anh Quốc là ông George Newman và ông Simon. Chuyến thăm nhằm mục đích giao lưu văn hóa và khám phá không gian sáng tạo độc đáo, nơi mỹ thuật hiện đại giao thoa với nghệ thuật dân gian trên nền tảng của một làng quê cổ kính.
Nằm ven bờ sông Đà và sông Hồng, Cổ Đô có vị trí chiến lược thuận lợi cho giao thương và được thiên nhiên ưu đãi, vun đắp nên một không gian văn hóa giàu bản sắc.
Đón tiếp đoàn tại Bảo tàng Mỹ thuật Cổ Đô là những gương mặt tiêu biểu của làng: Nghệ sĩ Nhân dân (ngành điện ảnh) Nguyễn Văn Nẫm (tức Lê Mai Phong), Họa sĩ Nguyễn Ngọc Nho cùng một số họa sĩ, giảng viên mỹ thuật khác. Thay mặt cho cộng đồng họa sĩ Cổ Đô, ông Nẫm và ông Nho đã giới thiệu đến đoàn Đồi Nghệ sĩ những nét độc đáo, những “cái lạ” làm nên tên tuổi của làng.
Năm “Cái Lạ” của Cổ Đô
Làng Cổ Đô không chỉ là một làng nghề hội họa tranh sơn dầu mà còn là một làng Việt cổ có từ thời Vua Hùng. Nơi đây thờ công chúa Thiếu Hoa (con Vua Hùng đời thứ IX), người được dân làng suy tôn là Thành Hoàng. Đây là “cái lạ” đầu tiên, khẳng định chiều sâu lịch sử của mảnh đất này.
“Cái lạ” thứ hai là vị trí địa lý độc đáo, nằm giữa ba ngọn núi linh thiêng của đất Việt: Nghĩa Lĩnh, Tam Đảo và Ba Vì (núi Mẹ). Vị trí này càng đặc biệt hơn khi làng tọa lạc tại ngã ba sông: sông Đà, sông Hồng và sông Lô, tạo nên một thế đất thiêng, phong cảnh hữu tình, có lẽ đã nuôi dưỡng tâm hồn nghệ sĩ của bao thế hệ.
“Cái lạ” thứ ba là mật độ di tích lịch sử dày đặc: từ Mộ và đền thờ Lưỡng quốc Thượng thư Nguyễn Sư Mạnh, cho đến Lục bộ Thượng thư Nguyễn Bá Lân – Hiệu trưởng Quốc Tử giám thế kỷ 17, và di tích đền Cẩm Sơn mà đoàn đã ghé thăm.
“Cái lạ” thứ tư gắn liền với lịch sử cách mạng hào hùng của dân tộc: Đình làng Cổ Đô là nơi Chủ tịch Tôn Đức Thắng đã từng trú ẩn trong hầm tránh Pháp nửa tháng, và năm 1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã về thăm làng.
Cuối cùng, “cái lạ” làm nên danh tiếng đương thời của Cổ Đô chính là việc làng sở hữu đến hai bảo tàng Mỹ thuật: Bảo tàng Mỹ thuật Cổ Đô (được người dân dành 5.000m² đất xây dựng) và Bảo tàng Họa sĩ Sỹ Tốt và gia đình. Đây là làng duy nhất trong cả nước có được vinh dự này, minh chứng cho tình yêu và sự gắn bó sâu sắc của người dân với hội họa.
Cộng đồng họa sĩ đam mê và tài năng
Cộng đồng hội họa tại Cổ Đô được tổ chức bài bản thông qua Câu lạc bộ Họa sĩ Cổ Đô, thành lập từ năm 2006 với 42 thành viên. Trong đó, có 12 người là Hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, cùng nhiều thành viên là hội viên Hội Nhà báo, Hội Nhiếp ảnh, phóng viên Báo Quân đội Nhân dân, Đài truyền hình, hoặc làm việc tại Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương. Câu lạc bộ duy trì truyền thống cứ hai năm tổ chức một triển lãm, và đã có 7 lần triển lãm thành công. Triển lãm sắp tới mang tên “Sắc màu quê hương” sẽ được tổ chức tại 16 Ngô Quyền, Hà Nội.
đáng chú ý CLB Mỹ thuật Cổ Đô vẫn duy trì các lớp học vẽ miễn phí thường niên hàng năm để duy trì truyền thống của làng. Với tài năng được công nhận, nhiều họa sĩ Cổ Đô đã có tranh bán được trong và ngoài nước, đạt được thành công kinh tế vững vàng, thậm chí giàu có nhờ nghề vẽ tranh.
Chuyến thăm của đoàn Đồi Nghệ sĩ, với những trải nghiệm thực tế tại Bảo tàng Mỹ thuật Cổ Đô và đền Cẩm Sơn, đã mang lại cái nhìn sâu sắc về một ngôi làng không chỉ giàu truyền thống mà còn căng tràn sức sống sáng tạo. Câu lạc bộ Họa sĩ Cổ Đô cũng bày tỏ mong muốn được đến thăm và giao lưu với Cộng đồng Đồi Nghệ sĩ tại thôn Mít Mái, Yên Bài, Hà Nội trong tương lai gần.
Chắc chắn, sự giao lưu giữa hai cộng đồng nghệ sĩ này sẽ mở ra những cánh cửa mới cho sự hợp tác, học hỏi, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn học, nghệ thuật nước nhà.
