GIÓ ĐỜI

     Chưa ngót 40 mùa xuân mà bà Lưu đã phải chịu cảnh ngớ ngẩn, lẩm cà lẩm cẩm như một cụ già đã trải qua hơn tám mươi mùa nương. Bà cầm cái gáo bầu múc nước nấu cơm, nước đã đầy mà vẫn đều đều tay đổ từng gáo vào nồi. Bà quên vo gạo, khi đổ nước vào vỏ trấu nổi lềnh bềnh trôi ra khỏi miệng nồi, nước tràn ra làm ướt cả một khu nền ở cạnh bếp. Chẳng ai biết lúc này tâm trí bà đang để đâu. Có thể bà đang tập trung tột độ suy nghĩ điều gì đó nên quên mất việc mình đang làm? Không! Không phải thế. Nếu lúc này có ai hỏi, chính bà cũng không thể giải thích được.

   Cụ Quan nhìn cảnh con dâu như thế lòng nhói đau như ai đó đang dùng lưỡi dao cắt đứt từng khúc ruột của cụ. Cụ hồi tưởng lại khi còn trẻ con dâu cụ là một cô gái không những xinh đẹp và nết na tuỵêt nhất làng mà còn có giọng hát pháo dung ⁽¹⁾ hay nhất Công Trừng này. Trong những ngày vui xuân hễ cô đến làng nào hát đối thì cả già lẫn trẻ ai cũng muốn kéo đến thưởng thức giọng hát ngọt ngào và những lời hát đối khéo léo của Lưu. Cô đã khiến bao nhiêu chàng trai phải mất ăn mất ngủ, bao nhiêu người phải thán phục tài năng của cô. Khi thằng Luyến con trai cụ lấy được  Lưu làm vợ cụ thấy đó là niềm hạnh phúc lớn cho gia đình mình. Vậy mà bây giờ đến lúc cái thân già của cụ chống gậy khập khiễng từ giường ra ngoài sân tắm nắng còn khó khăn thì con dâu cụ lại nấu nồi cơm cũng không xong. Cụ cảm thấy tội nghiệp, tội nghiệp cho bản thân và cả gia đình. Cụ thầm hỏi : Lỗi tại ai? Tại thằng Luyến con trai mình hay tại bà Pèng mà khiến con dâu cụ trở nên như vậy? Hay tại ông trời bất công nên giáng hoạ xuống nhà mình? Càng nghĩ cụ càng cảm thấy uất ức và đầy hậm hực trong lòng, cụ giận dữ và vô vọng với tất cả. Cụ chỉ muốn gào lên một tiếng thật to cho hả giận.

                                              *

       Lâu nay, những buổi chiều quen thuộc ở Lũng Khuôn, cái cảnh nắng xuống trời lên của chiều tà đìu hiu, thi thoảng vang lên tiếng gọi gà gọi lợn quát chó ở làng  vẫn vậy.

      Nhưng từ ngày có người cầm bút làm chủ ghi đề thì khác hẳn, mỗi buổi chiều mọi người trong làng lại kéo đến tụ tập tại nhà bà Pèng rộn lên tiếng nói tiếng cười nhộn nghịp.

    Hôm nay, Ông Luyến đang ngồi bần thần chưa biết kiếm đâu ra tiền thì cảnh nhộn nhịp lại hiện ra trước mắt. Trong lúc vợ đi vắng, ông định tự ý lục soát trong nhà nhưng không biết chỗ vợ cất tiền. Sốt ruột, ông đứng dậy ra ra vào vào miệng lẩm bẩm: “Hôm trước về con 84 thì thơ nói rằng:

            Khuyên ai giữ vững lời thề,

            Duyên kia đã hẹn sẽ chờ nên đôi

            Ăn nói nửa chừng nửa vơi

          Thì biết được những lời phố mong

Còn hôm qua về con kép 55 thì thơ lại nói trước rằng:

            Mừng vui tay nắm chặt tay

            Có duyên khắc gặp đừng nên nản lòng

            Rắn già lột xác mấy lần

             Người khôn đừng có lần khân làm gì”      

 – Này, thơ với thẩn gì đấy, lại say rồi phải không? – Tiếng bà Lưu từ cửa phụ gần bếp cất lên rồi vứt “phập” gánh rau lợn trên vai xuống cạnh bếp.

   Ông Luyến từ cửa chính quay vào:

 – Say gì mà say, tôi đang sốt ruột đợi bà đây này.

 – Đợi tôi làm gì. Lại xin tiền à?

 – Thì có việc mới xin chứ, bà buồn cười nhỉ.

 – Không buồn cười gì hết. Nếu đã vay rượu tiếp khách thì đi trả chứ còn đề đóm thì thôi đi!

 – Ờ…Ờ…Thì trả tiền rượu.

 – Thế hôm nay ông đã tiếp ai hết bao nhiêu tiền rượu?

 – À, hôm nay có bác Nần sang bàn chuyện làm ăn. Tôi lấy rựơu bà Hỏi hết một trăm nghìn.

      Bà Lưu sững người:

 – Hai người uống hết một trăm nghìn, mà rượu có hơn chục nghìn/lít? Thôi ông say rồi ngủ đi! Tôi còn bao nhiêu là việc.

     Bà định bí mật sang nhà bà Hỏi bán rượu xem sự thật ra sao nhưng ông Luyến không để bà yên, vợ chồng to tiếng dần với nhau rồi ông Luyến thú nhận là xin tiền để đánh đề. Ông giở giọng:

 – Tôi nói thật với bà nhá! Bà là cái loại mù chữ biết quái gì. Đây là thơ người ta phô tô từ Hà Nội về chứ không phải tôi bịa đặt lung tung? Hôm trước thơ nói:

      Cô năm đi vắng lâu ngày

      Để cho cậu sáu đứng ngồi chẳng yên

   Tối hôm đó về gay con 60 thấy không? Bà không nghe tôi có mà ăn cám.

Nói xong ông ném tập giấy A4 trông vẻ như đã phô tô nhiều lần và chuyền qua nhiều tay với những con số và những dòng thơ nhoè nhoẹt vào tay bà Lưu. Bà cảm thấy mình bị xúc phạm. Lô đề về tới làng đã khiến bao gia đình sinh chuyện và bức xúc về tiền nong. Từ khi ông Luyến bí mật đánh thua hết tiền bán con lợn hơi gần một tạ thì bà phải tự mình cất giữ tiền cẩn thận. Mới có đồng ra đồng vào lo gói muối, cân mỡ. Vậy mà giờ  còn phải nhận những lời cay đắng. Bà như bị đổ thêm dầu vào ngọn lửa:

– Nghe ông mới là ăn cám. Tuy tôi dốt tôi không biết đọc thơ nhưng ông có đáng mặt trụ cột gia đình không? Chính tôi mới là trụ cột gia đình, còn ông suốt ngày rượu chè đề đóm không biết thương vợ con, ông là thằng “phá nát nhà cửa” không xứng đáng làm đàn ông  hiểu chưa?

    Mồm bà buột ra một lèo rồi như theo phản xạ không điều kiện tay bà xô một cái vào người chồng. Trong cơn say sỉn nên ông bị ngã ngửa xuống giường. Ông lập tức bật dậy túm lấy vợ thượng cẳng chân hạ cẳng tay, bà Lưu được một trận nhừ người rồi chạy ra nhà hàng xóm, khi chồng ngủ yên cô mới lén lút về nhà như người ăn trộm ban đêm. Chính nhà mình mà cũng phải lén lút về trộm, bà cảm thấy tủi thân, những giọt lệ âm thầm lặng lẽ rơi.

                                       *

 Tại nhà bà Pèng chiều nào cũng vẫn đông nghịt người, những chuyện nhốn nháo “ông nói gà bà nói vịt” quanh đi quẩn lại vẫn là những chuyện quen thuộc như: “Hôm nay bác đoán con gì phán cho e một con đi!”… Những lời đó lọt vào tai cụ Quan, cụ chỉ thấy ghét, cụ nghĩ cái thân già cụ chừng này tuổi đáng lẽ tai phải điếc đi để khỏi phải nghe những lời đó nhưng tiếc rằng điều đó vẫn chưa tới. Có người quan niệm đi hỏi những người già đã lú lẫn không còn minh mẫn hoặc những đứa trẻ đang bi bô tập đi tập nói, nói ra số  gì thì ghi đề theo số đó sẽ trúng. Do vậy có đám thanh niên trong làng từng đến hỏi cụ Quan, cụ trả lời xanh rờn : Tao mơ mãi giấc mơ duy nhất là làng Lũng Khuôn này không còn ai ghi đề nữa. Tao thấy nhiều người không có tiền mua được gói muối, thìa mỡ để xát chảo. Nếu chúng mày luận đúng giấc mơ của tao có lẽ còn tiền mua muối mua mỡ đấy.

  Đám thanh niên thở dài, có người cho rằng cụ già lú lẫn nên nói lung tung, có người bảo cụ đang nói đểu. Rồi dần dà họ chẳng thèm đến hỏi cụ nữa.

                                    *

     Ngày nào ông Luyến cũng đeo kính bày cái bàn ra trước cửa nhà ngồi đó mở quyển sổ cũ nát ra để ghi ghi chép quên cả việc đi  làm phụ giúp vợ con. Khách từ xa đến tưởng ông là cán bộ cao cấp có dịp nghỉ phép việc cơ quan về nhà đôi hôm cho khuây khoả trí não.

     Hôm nay có đám ma ở bản Khau Vài, trước khi ông Luyến đi dự đám ma, vì đang bận băm rau lợn nên bà Lưu nhờ chồng gánh nước rồi hãy đi vẫn chưa muộn nhưng ông đâu có để lọt tai. Rồi mọi việc lại tiếp diễn. Ông lại đem cái bàn ra ngoài cửa mở quyển sổ ghi ghi chép chép rồi mới đi đám ma. Băm rau lợn xong bà Lưu phải tự mình lo cho đàn gà, đàn vịt rồi đi gánh nước. Bà nghĩ chồng người ta suốt ngày ” ra nương rẫy ngửi đất, ngửi cỏ, ngắm giun, khom lưng cho núi ngắm cho mặt trời cười, mưa dội ” làm quần quật giúp vợ mà nhà vẫn còn nghèo khổ. Vậy mà nhà mình đã nghèo chồng lại suốt ngày rượu chè và nghiên cứu đề đóm quên cả việ đi làm, nhà có mấy đồng tiền đều rơi vào cái túi bà Pèng ghi đề. Thi thoảng trúng vài nghìn lại tham lam muốn đánh to hơn để gỡ lại những lần đã mất, cuối cùng “mất cả chì lẫn chài”.

Hôm nay không đủ tiền và gạo đi dự đám ma bà đã phải sang nhà ông Lý vay, mà biết đâu chồng bà lại đem đánh đề hết cũng nên. Bà Lưu càng nghĩ càng thêm buồn tủi và bực mình. Bà ít uống rượu nhưng gánh nước về đến nhà, trong giây phút buồn bã này bà cũng thấy khan khát rượu. Bà múc một bát rượu nếp ra pha với nước sôi uống hết phần nước thấy ngọt ngọt miệng nên nhai hết luôn cả cái rồi cảm thấy lâng lâng như có một luồng khí không tên bay bổng trong mình. Bà cảm thấy nóng hừng hực trong người và vui, vui lắm, trong đầu nảy ra những ý nghĩ nhớ nhớ quên và nghĩ ra nhiều cái hay hay: “Tại sao chồng đánh đề mình nói lại không nghe, tội gì mình không đánh nhỉ? Thường thì khi có người chết người ta hay luận đề theo những con số năm sinh hay tuổi người đó. Lần này ông Phùng ở bản Khau Vài chết nghe nói thọ bảy mươi mốt tuổi hay mình cũng thử xem biết đâu…Nhưng mình lấy tiền đâu để đánh đề đây?” Đang phân vân thì có hai người khách từ xa đến, bà Lưu vui vẻ tiếp khách. Sau khi uống xong ngụm nước một trong hai người khách mở miệng:

 – Chị có biết trong làng có nhà nào bán trâu không?

 – Có, các anh tìm trâu đực hay trâu cái?

 – Trâu gì cũng được, mà nhà nào bán vậy?

 – Ngay nhà tôi đây thôi.

 – À, thế à. Vậy anh nhà chị đâu rồi?

 – Tôi không có chồng, nhà này tôi làm chủ mà.

 – Vậy chị định bán mấy con trâu?

 – Một con thôi.

   Mấy ngày này cụ Quan đang khăn gói sang nhà con gái chưa về. Hai bố con ông Luyến cũng có việc đang đi vắng nên ở nhà chỉ còn lại bà Lưu một mình, cơ hội kiếm tiền đánh đề nằm trong tay. Sau vài phút nói chuyện, bà khép cửa dẫn khách đi xem trâu và thoả thuận bán. Bán xong con trâu bà định đến ngay nhà bà Pèng ghi đề nhưng nghĩ lại cảm thấy trong lòng bối rối: ” Nếu không trúng đề liệu ông Luyến để mình yên không? Thôi dù sao cũng chán cảnh này rồi, mình có thể chuẩn bị vài lá ngón để sẵn rồi hãy đi ghi đề, nếu không trúng mình đành nhai lá ngón cho kết thúc cuộc đời này vây?”

   Trước khi đi kiếm lá ngón bà vẫn còn thấy thèm rượu, bà múc thêm một bát tô rượu hoẵng uống xong cảm thấy càng lúc càng say hơn, bà đeo con dao quắm lên người cố bước chệnh choạng vào rừng kiếm lá ngón. Đi vào rừng càng lúc càng thấy choáng váng và cảm thấy đầu nặng hơn chân rồi bị ngã nhào từ trên vách núi xuống bị dao cứa vào cổ tay, đầu va vào đá ngất xỉu không còn biết gì nữa.

   Thằng Lương con bà đi học về đến đầu làng nhận ra con trâu nhà mình đang bị người ta dắt đi, nó hớt hải chạy một mạch về đến nhà không thấy mẹ nó tiếp tục chạy đến bản Khau Vài tìm bố. Hai bố con lo lắng đi tìm được mẹ thì vết thương ở cổ tay mất quá nhiều máu phải đưa ngay đi bệnh viện cấp cứu. Dù bà Lưu đã qua cơn nguy kịch nhưng do mất nhiều máu phải nằm viện lâu nên từ khi nhập viện đến khi xuất viện số tiền bán trâu cũng chỉ đủ chi phí thuốc thang và viện phí. Về nhà còn phải bán thêm gà vịt để mua thuốc dự trữ hàng ngày. Từ đó bà Lưu mang trên mình căn bệnh chấn thương sọ não suốt đời. Mỗi khi trái gió trở trời bà lại lên cơn đau dữ dội nhà lúc nào cũng phải có hộp thuốc dành riêng cho bà . Mỗi lần bà lên cơn đau ông Luyến chỉ biết hối hận trong lòng.

                                               *

      Rằm tháng Bẩy nhà nuôi được vài con vịt lại bị dịch chết gần hết chỉ còn sống sót hai con. Trong khi cả làng Lũng Khuôn đang nô nức chuẩn bị đồ ăn Rằm, nhân lúc tỉnh táo bà Lưu đành phải đem một con vịt ra chợ bán lấy tiền kiếm ít gia vị và chân giò làm canh bún. Xong xuôi, bà nhớ đến hộp thuốc ở đầu giường đã hết, bà móc trong túi chỉ còn đúng hai nghìn đồng,  bà sững người cố nhớ lại trước đó có năm mươi hai nghìn đồng, mua chân giò mất ba mươi nghìn. Thì ra lúc trả tiền chân giò bà đưa tờ năm mươi nghìn đồng người ta chưa kịp trả lại tiền thừa thì bà đã bỏ quên mà đi. Bà vội quay lại quán thịt lợn xin lại tiền thì bị người ta chửi rủa là đồ ăn gian đồ đần độn, do ăn ở không tốt nên mới gặp quả báo dẫn đến hậu quả ảnh đến trí não… Tủi thân, bà chỉ thấy lòng mìng bao trùm bởi một nỗi đau âm ỉ vô hạn không tên rồi lau nước mắt đi về.

  Trong đầu luôn ám ảnh những lời chửi rủa của ông bán thịt lợn nên bữa trưa của ngày Rằm có mặt đông đủ mọi người trong gia đình  cũng chẳng thấy vui. Ông Thim bán thịt lợn là người Lũng Sen cùng xóm, chuyện riêng của gia đình bà mọi người trong xóm đều rõ, bà nghĩ mua thịt lợn của người láng giềng cho người ta vui nhưng đâu ngờ chỉ vì một chút sơ xuất mà bị người ta coi khinh thêm.

  Đêm đến bà lại lên cơn đau đầu dữ dội rồi hôn mê bất tỉnh. Không còn tiền đi mời thầy thuốc, ông Luyến định sang nhà ông Lý vay mượn nhưng lại nghĩ: ” Ông Lý đã cho vay nhiều rồi mình chưa có trả bây giờ sang biết nói thế nào đây?Những cái khổ của cuộc đời, đi mượn tiền là một trong những cái khổ nhất, con người vừa bẽ mặt vừa tủi thân … Vả lại ban đêm biết đâu ngời ta đã ngủ mình không nên gõ cửa làm phiền …” Ông ngồi một mình trước ngọn đèn dầu leo lét lo âu, mọi thứ đang đảo lộn trong đầu.

   Như mọi hôm thì lúc này Lương đã “khò” từ lâu. Tuy năm nay được lên lớp mới học cao hơn có nhiều bài vở hơn nó cần phải chăm học hơn nhưng nó cũng thường ngủ sớm rồi dậy từ lúc chưa sáng, trời mát mẻ và ít tiếng động học cho dễ vào, còn tối nay nhà nó có chuyện nó chẳng thể ngủ được. Nó cũng như bà và bố nó đều lo cho mẹ. Nó chợt nhớ cái ống trúc nuôi dế mèn nó vẫn giấu kín ở dưới gầm giường bấy lâu nay. Nó không biết rõ số tiền cụ thể là bao nhiêu, chỉ biết là khá nhiều chắc đủ cho bố đi mời thầy lang. Nhưng số tiền đó đâu phải của nó. Nó thở dài rồi nghĩ thầm trong bụng: ” Chẳng lẽ thấy mẹ sắp chết lại không cứu, để mẹ chết vậy sao?” Nó đang cố dốc hết can đảm định gọi bố thì tiếng của cụ Quan cất lên từ trong buồng:

 –  Thằng Luyến mày trộm hết tiền của tao đi đánh đề rồi phải không?

  Ông Luyến giật mình:

 – Dạ! Tiền của bà để đâu sao con biết ạ?

 – Mày còn chối à? Tiền mừng thọ của tao bấy lâu nay cất trong ống tre này. Giờ còn đâu? – Nói xong cụ ném chiếc ống tre ra cửa buồng. Lương biết chắc mình sẽ phải chịu trận đòn nên người nó nóng ran lên tim đập thình thịch. Nó oà lên chạy vào buồng ôm lấy bà vừa khóc vừa nói:

 – Bà ơi là cháu lấy tiền của bà, cháu xin bà van bà hãy cứu cháu, đừng để bố đánh cháu bà ơi…

  – Lương kia, ra đây bố bảo!

    Giọng bố cất lên. Nó lại càng khóc to hơn,  cụ Quan hỏi:

 -Vậy cháu mang tiền đi đâu hết rồi?

 – Cháu mang cất gầm giường. Vì cháu nghe bà nói đựng tiền vào đó để tiết kiệm khi nào tiền đầy cái ống bà sẽ nhắm mắt xuôi tay, cháu sợ cái ống đầy tiền bà sẽ chết nên cháu đã bí mật cất giữ tiền để chỗ khác…

 Mọi chuyện đã rõ, bà lau nước mắt và ôm nó nói:

 – Vậy là cháu ngoan, đừng khóc nữa! Bà sẽ không chết đâu. Cháu lấy tiền đó cho bố đi tìm thầy lang cứu mẹ đi!

 Lương từ giường nhảy xuống đất chạy ra khỏi buồng chui sột soạt vào gầm giường của nó lấy ra chiếc ống trúc khá dài mà nó đã từng nhốt dế mèn, đựng đầy cả tiền xu lẫn tiền giấy. Bố nó đứng như trời trồng ngơ ngác tay thả lỏng dần chiếc roi trên tay rơi xuống đất. Lương cúi cúi đầu hai tay đưa chiếc ống trúc cho bố. Ông Luyến cầm lấy chiếc ống rút chốt bằng lõi ngô nhìn những đồng tiền với bao điều bối rối tr                                                  

ong lòng, ông cảm thấy những đồng tiền đáng quý biết bao. Ông lẳng lặng chuẩn bị duốc sang bản Lũng Đẩy mời thầy lang. Lương thấy thoải mái trong lòng hơn. Tiếng dế mèn từ dưới những phiến đá của hiên nhà cứ văng vẳng như ru ngủ nhưng Lương vẫn đinh ninh ngồi trên đầu giường của mẹ nhìn ngắm qua khe vách nhà dõi theo ngọn đuốc của bố xa dần cho tới khi ngọn đuốc ấy chỉ còn là một chấm đỏ khuất dần sau đèo Lũng Đẩy rồi hoà vào những ngôi sao ở góc trời xa.

    Cụ Quan cảm giác như thêm cơn gió vừa lướt nhẹ qua đời mình.

• Pháo dung: Hát giao duyên, hát đối của người Dao. 

    B.H.T