Ngày 13 tháng 3 năm 2026, giữa lòng thành phố Đài Nam cổ kính, nắng vàng mềm mại rải nhẹ trên những tán cây của Công viên Kỷ niệm Thang Đức Chương. Trong không khí trang nghiêm của buổi lễ kỷ niệm ngày mất của vị luật sư anh hùng, chúng tôi thấy sự suy tư trong những ánh mắt, cái cúi đầu tri ân quá khứ, và những cái bắt tay chặt chẽ cho tương lai. Sự kiện Kỷ niệm ngày mất của ông năm 2026 trở nên đặc biệt hơn bao giờ hết với sự hiện diện của đoàn đại biểu cấp cao từ Nhật Bản, minh chứng cho một di sản vượt tầm quốc gia.

Đi cùng đoàn của các học giả, nhà văn Việt Nam (tới dự Ngày thơ Đài Loan năm 2026) do Giáo sư Tưởng Vi Văn (Đại học Thành Công – Đài Loan) dẫn đầu tới dự lễ Kỷ niệm, chúng tôi mỗi người được phát một nhánh cúc tím ngào ngạt hương và còn đẫm hơi nước từ vườn, lặng lẽ cúi đầu trước tượng bán thân của luật sư Thang Đức Chương và lắng nghe trong gió, đâu đó hồn ông trở về. Tôi thực sự chấn động và nghẹn ngào khi thấy có người mẹ dẫn theo hai con gái nhỏ chừng 6-8 tuổi, tay cầm hoa cúc tím, vai đeo ba lô, kính cẩn bước đến trước tượng đài Thang Đức Chương, đặt bông cúc tím xuống nơi người anh hùng từng bị phơi xác dưới nắng suốt 3 ngày.

Vị Luật sư của người thấp cổ bé họng

Thang Đức Chương (Tang Te-chang, 1907–1947) là một biểu tượng vĩnh cửu của lòng dũng cảm và sự liêm chính. Sinh ra trong một gia đình đa văn hóa với cha là sĩ quan cảnh sát người Nhật và mẹ là người Đài Loan, cuộc đời ông là sự giao thoa mãnh liệt giữa hai dòng máu, hai nền văn hóa.

Khởi đầu sự nghiệp là một sĩ quan cảnh sát tài năng với huyền đai Judo ngũ đẳng, Thang Đức Chương sớm nhận ra những bất công bủa vây người dân thấp cổ bé họng. Ông quyết định sang Nhật Bản tầm sư học đạo, miệt mài đèn sách để trở thành luật sư. Trở về quê hương Đài Nam, ông không chọn vinh hoa phú quý mà chọn đứng về phía những người yếu thế, dùng kiến thức pháp luật làm vũ khí bảo vệ công lý.

Bước ngoặt bi tráng nhất đến vào Sự kiện 28/2 năm 1947. Trong cơn biến động của lịch sử, với uy tín lẫy lừng, ông được bầu làm Chủ tịch Ủy ban xử lý sự kiện tại Đài Nam. Khi quân đội chính quy tiến vào trấn áp, Thang Đức Chương đã chọn một hành động anh hùng: Ông kiên quyết giữ im lặng trước những trận tra tấn dã man và tiêu hủy toàn bộ danh sách các sinh viên, trí thức tham gia phong trào.

“Hành động tiêu hủy danh sách ấy đã cứu sống hàng ngàn thanh niên Đài Nam. Ông đã dùng thân mình làm lá chắn cho cả một thế hệ trí thức của thành phố,” – một học giả lịch sử tại buổi lễ xúc động chia sẻ.

Ngày 13/3/1947, tại chính công viên này, ông bị đưa ra hành quyết. Trước họng súng, người đàn ông ấy từ chối bịt mắt, từ chối quỳ gối. Tiếng hô vang bằng tiếng Đài Loan: “Người Đài Loan muôn năm!” của ông trước khi ngã xuống đã trở thành bản hùng ca bất tử, tạc vào lòng dân tộc một tượng đài về khí tiết.

Nối nhịp cầu Hữu nghị Nhật – Đài

Lễ kỷ niệm năm 2026 ghi dấu một cột mốc xúc động khi ông Motomatsu Shigeki, Thị trưởng thành phố Uto (tỉnh Kumamoto, Nhật Bản) – quê hương của cha luật sư Thang – người đã lần thứ ba lặn lội sang Đài Nam dự lễ.

Phát biểu tại buổi lễ, Thị trưởng Motomatsu Shigeki nhấn mạnh:

“Thành phố Uto và Đài Nam đã ký kết hiệp ước hữu nghị để cùng lưu giữ ký ức về Thang Đức Chương. Ông là người con mang hai dòng máu, là nhân vật chung đáng tự hào của cả hai vùng đất. Chúng tôi tổ chức lễ kỷ niệm thường niên để con cháu ở cả Nhật Bản và Đài Loan đều biết về sự hy sinh anh dũng này.”

Ông cũng cho biết, tại Nhật Bản, cuốn sách về cuộc đời luật sư Thang đã được dịch sang tiếng Nhật và bộ phim về ông đã được công chiếu rộng rãi. Đối với người dân Uto, Thang Đức Chương là một nhân vật lịch sử và là “ngọn hải đăng” soi sáng giá trị của tự do và hòa bình. Ông chính là cầu nối vô hình nhưng bền chặt, gắn kết hai thành phố trong sự hợp tác phát triển văn hóa và trân trọng lịch sử.

Tự do – Cái giá của sự hy sinh, và di sản bất tử

Đáp lại tình cảm từ phía Nhật Bản, Thị trưởng thành phố Đài Nam – ông Hoàng Vĩnh Triết – khẳng định mối quan hệ giữa hai thành phố bền chặt như anh em ruột thịt. Ông nhắc lại những lần hai bên hỗ trợ nhau vượt qua thiên tai, hoạn nạn như một minh chứng cho tình thân hữu sâu sắc.

“Chúng ta ghi ơn Thang Đức Chương bởi nhờ có ông, chúng ta mới được hưởng bầu không khí tự do, dân chủ hôm nay. Cái giá của tự do là rất lớn, nó được trả bằng máu và lòng dũng cảm vô song của những người đi trước,” ông Hoàng Vĩnh Triết khẳng định.

Chính quyền thành phố Đài Nam đã chọn ngày 13/3 hàng năm là “Ngày Kỷ niệm Công lý và Dũng cảm”. Ngôi nhà cũ của ông cũng đã được bảo tồn thành di tích, nơi mỗi hiện vật đều kể câu chuyện về một con người sống và chết vì đức tin công lý.

Buổi lễ khép lại nhưng dư âm vẫn còn mãi. Hình ảnh vị luật sư với gương mặt thông thái, điềm tĩnh giữa công viên, dưới chân là những đóa hoa tươi thắm của người dân và bạn bè quốc tế, cho thấy Thang Đức Chương chưa bao giờ ra đi.

Trong bóng tối của lịch sử, ông là “ngọn hải đăng”. Trong bão tố của thời đại, ông là “lá chắn”. Và hôm nay, trong thời bình, ông là nhịp cầu văn hóa. Sự hy sinh của ông dạy cho chúng ta rằng: Bản sắc dòng máu có thể khác nhau, nhưng lòng trắc ẩn và khát vọng tự do thì không có biên giới.

Câu chuyện của Thang Đức Chương sẽ còn được kể tiếp, ở Đài Nam và Uto, bằng tiếng Đài và cả tiếng Nhật, để thế hệ mai sau hiểu rằng: Công lý và dũng cảm là những giá trị trường tồn nhất của nhân loại.

Sau lễ kỷ niệm, giáo sư Tưởng Vi Văn dẫn đoàn tới thăm ngôi nhà Thang Đức Chương từng sinh sống, cách công viên không xa. Tờ lịch trên bàn ghi ngày mất 13/3 của ông khiến lòng tôi chùng lại rưng rưng. Từng món đồ dường như vừa được bàn tay ông chạm vào đầy thân thương. Những trang sách ngả màu nâu vàng thời gian, với gạch đỏ bút máu người luật sư bất tử, khẽ kể với tôi những chuyện còn chưa biết, những bài học mới cho tôi gói ghém vào hành trang tới Đài Nam lần này…

(Ghi chép từ Lễ kỷ niệm ngày mất Luật sư Thang Đức Chương tại Đài Nam, 13/03/2026.)

KBH